Doe alles wat je doet helemaal.

Hoe zou ik het vinden om schoonmaakster te zijn in een megabuilding aan Brussel Noord om vijf uur ‘s ochtends? Bediende in een broodjeszaak? Medewerker van het containerpark? Kinderverzorgster? Plaatbewerker in een metaalfabriek? Magazijnier?

Zijn dat jobs waarin je geen passie kan vinden? Maar ik ken mensen in al die beroepen die enthousiast zijn en hun werk met plezier doen. Die er met blinkende ogen over vertellen, met een lach de strafste verhalen delen. Bestaat er dan werk waar niemand in ‘flow’ werkt?

Je kunt een buitengewoon leven leiden in een doodgewoon leven: cijfers verwerken, voor de kinderen zorgen, boodschappen doen, autorijden. Je kan plezier hebben in wat je doet en ontspannen zijn in jezelf. Terwijl je de vloer dweilt, terwijl je eten kookt, terwijl je verslagen schrijft, kun je volmaakt ontspannen zijn – een stille vorm van enthousiasme ervaren.

Want het gaat er maar om of je de bezigheid totaal doet, of je ervan geniet, of je er plezier in hebt. Dat geloof ik.

Akkoord, je kan helemaal verkeerd 'gecast' zijn. Vastzitten in een job waar je niet in past. Heading for a burn-out. Alleen, hoe vast zit je vast? En kan je het keren? Doen wat je moet doen, ook als je er niet witheet van enthousiasme bij wordt, en toch plezier hebben in je werk? Ik ging gisteren helemaal op in het afschuren en schilderen van de ramen. Hetzelfde plezier kan ik vinden in strijken, in tuinieren, in koken. De kleine dingen, de vervelende dingen. Ook als ik ze herhaaldelijk moet doen: dagelijks, wekelijks. Echt.

Flow is een bijzonder mooi concept van de psycholoog met de meest poëtische naam, Mihaly Csikszentmihalyi. Het beschrijft een toestand van tijdvergeten opgaan in wat je doet, met volle aandacht in het huidige moment. 4 eigenschappen onderscheidt hij:

  1. Die concentratie en een soort doelgerichtheid maakt het eerste verschil. Als je bewust aandacht kan geven aan waar je mee bezig bent. Zoals de Jezuïeten: alles wat je doet helemaal met aandacht doen. Eén ding tegelijk met pure onversneden aandacht.
  2. Om flow te ervaren is de waardering van anderen niet nodig. Die waardering is achteraf welkom, en zal wellicht mee bepalen hoe je relatie met de ander is. Maar opgaan in wat je doet hangt niet samen met hoe blij een ander daarvan wordt, schrijft Csikszentmihalyi. Directe feedback is wel belangrijk: zodat je kan zien of je succesvol bent of faalt. De schoonmaakploeg die kantoren poetst kan plezier, enthousiasme en zelfs passie in hun job ervaren als ze tevreden kunnen rondkijken als alles weer blinkt. Het gaat er niet om dat de kantoormedewerkers moeten langskomen en feedback geven. Dat betekent ook dat bepaalde activiteiten zich beter lenen voor flow dan andere: die dingen waarbij je een korte feedback-loop hebt. Zodat je vrij snel ziet wat het effect is van wat je doet en of je moet bijsturen. Kunnen we ook in werk waar feedback op zich laat wachten, onze eigen feedback-mechanismen invoeren? Volgens mij wel: je kan immers zelf beslissen waar je de lat legt, wanneer je evalueert, hoe je succesvol werk interpreteert. Een goede to-do lijst geeft ook onmiddellijk feedback: lekker doorstrepen.
  3. Volgens Mihaly is het ook belangrijk dat je eigen vaardigheid en de uit te voeren activiteit, in balans zijn. Dat je dus dingen doet die nét uitdagend genoeg zijn, maar binnen je bereik. Dat maakt dat ik weinig flow ervaar bij een veel te moeilijke opdracht (de jaarrekening lezen) maar ook weinig bij een te gemakkelijke activiteit. Oké, dat laatste kan ik ook beïnvloeden: door van makkelijke en zich herhalende activiteiten weer een uitdaging te maken.  Een nieuw menu koken, een andere weg naar mijn werkplek fietsen of een picknick in de tuin organiseren in plaats van de tafel te dekken.
  4. Het vierde element van flow is een gevoel van persoonlijke controle. Waar en wanneer je wat doet, maar ook hoe je het op jouw manier doet. Mijn buurman wiedt zijn onkruid met een grote koptelefoon op. Ik hou ervan helemaal alleen thuis te zijn voor vervelende klussen. Hoe meer eigen vrijheid in je werkinvulling, werkwijze en indeling, hoe meer flow.

Het huis schoonmaken, in de tuin werken, een maaltijd koken: de gewoonste klusjes krijgen iets heiligs als je er totaal in opgaat, als je ze met liefde doet om de bezigheid zelf, zonder te denken aan dankbaarheid of beloning. Soms gebeurt het dat je een uniek moment van eenwording beleeft, dat alles in je samenvalt. Je voelt je vervuld. Je hoeft niet op die momenten te wachten – die momenten kunnen je gewone leven worden.” Osho