Omdenken.

Alles komt goed. Gewoon ademen.

Het gaat niet zo geweldig met mij. Ik ben moe, ik heb het te druk, ik kom niet toe aan wat ik belangrijk vind. Veel opdrachten, in combinatie met het draaien van een druk gezin, een verbouwing en een begrafenis. Ik voel mij emotioneel en overvraagd.

En op momenten zoals deze ga ik oordelen. Oordelen over mijzelf en te hard oordelen over anderen. Ik heb overal wat op aan te merken, ik heb te snel een idee of een mening klaar, en die zijn vaak weinig waarderend. Gelukkig spreek ik mijn kritische gedachten meestal niet uit, dat krediet kan ik mijzelf nog geven. Maar ik dénk het wel. En daar houd ik niet van, van die geïrriteerde blik. Zo wil ik niet zijn. Daar word ik niet blij van.

Dus heb ik al enkele dagen een elastiekje om mijn pols. Om het te laten schieten wanneer ik een oordeel voel opkomen. Om mij er aan te herinneren mijn gedachten om te draaien. Elke keer als ik denk dat iemand incompetent is of niet ruimdenkend. Als het schimmenspel in mijn hoofd begint en gedachten als: "die man vind mij niet aardig, die vriend wil niet meer afspreken, zij vindt mij niet interessant genoeg" de boventoon voeren. Dan trek ik dus aan het elastiekje. Pang. Tegen mijn pols aan doet dat een klein beetje pijn. Zie het als ouderwetse klassieke conditionering, een negatieve prikkel toevoegen aan mijn automatisch gedrag. Om het zo steeds minder op die manier te denken en te doen. Ik heb deze truc niet zelf verzonnen, wel helemaal zelf ergens gelezen.

Want het negatief oordelen is té automatisch, het gaat te snel, het is te vanzelf. Ik wil er controle over. Over hoe ik mensen bliksemsnel bij de eerste indruk -binnen enkele seconden- weeg en keur. Interessant/niet interessant. In mij geïnteresseerd/afstandelijk. Onderhoudend/saai. Hoe minder energie ik heb, hoe minder goed ik in mijn vel zit, hoe zwaarder mijn mening over anderen gekleurd is.

Twee jonge vissen zwemmen in het water, een oudere vis zwemt voorbij en zegt 'Hoe is het water vandaag?' De ene jongeling kijkt de ander aan en zegt: "Wat is water?" Soms is het belangrijkste zo voor de hand liggend, dat we het niet meer opmerken. Onze omgang met anderen bijvoorbeeld, onze kleine contacten, ons oordeel: zo dagelijks en schijnbaar onbelangrijk. Maar zo essentieel. Dit is water: een inspirerende kijk van David Foster Wallace (hier in een krachtig filmpje).

Dit is dus water: mijn manier van tussen mensen zijn. Ik zie het niet meer, dat dagelijkse kleine contact. Maar het is misschien het allerbelangrijkste. Hoe wij ons bewegen tussen elkaar, hoeveel krediet we elkaar geven. Hoe we bereid zijn onszelf en elkaar uitstel van oordeel te schenken.

Dat we oordelen en snel, soms onbewust, mensen inschatten is nodig. Uit overlevingsinstinct en uit veiligheid. Heeft de ander goede bedoelingen, is hij of zij 'vriendschaps-materiaal'? Hoe succesvoller we dat kunnen aanvoelen, hoe beter aangepast we zijn aan het leven en de toekomst. Alleen, het is schrikken om te zien hoe vaak ik mis ben. Het is verbazend hoe vaak ik een glimlach kan loskrijgen van iemand die stuurs is - of een gunst van iemand die anders altijd de regels volgt - of een boeiende babbel van iemand die helemaal niet bij mij lijkt te passen.

Is die dokter wel zo nors? Misschien is hij gewoon heel verlegen. Laatst probeerde ik het omdenken uit, met mijn dochter bij de geneesheer-specialist. De betreffende dokter was stil en afstandelijk. Hij leek mijn vraag en ons verhaal niet te willen begrijpen. In een korte pauze fluisterde ik mijn dochter toe, mij bewust van het oordeel dat ook zij al klaar had, "ik denk dat deze dokter een heel rustige, verlegen man is". Het werkte, dat omdenken, voor haar en voor mij. We bleven rustig en geduldig, open en waarderend. En toen de arts vriendelijk glimlachte na het onderzoek bevestigde dat het positieve beeld dat we hadden opgebouwd.

Dat wil ik: ik wil door mijn omdenken ook het gedrag van anderen omkeren. De dienster die mij gisteren kortaf bedient, ietwat nors omdat ik te laat ben om nog eten te bestellen - de keuken is aan het afsluiten. En als ik dan niet reageer vanuit de gedachte "Wat een vervelend mens, waarom doet ze niet wat meer haar best?", dan kan ik haar verzachten. Want pang, daar gaat de elastiek, en ik denk het om. Die vrouw heeft al hard gewerkt, ze moet nu speciaal voor mij de kok overtuigen, ze heeft ook zin om buiten in de zon te zitten. Dus stel ik mijn vraag anders, zachter, waarderender. En als het dan lukt, en ik krijg alsnog mijn slaatje met geitenkaas, dan kan ik met een brede glimlach oprecht uitgebreid bedanken. Bedank de keuken nog eens voor mij, dat ze nog eten wilden maken, zo laat.

Het elastiekje werkt dus. Ik ben mij sneller en vaker bewust van mijn automatische gedachten en mijn automatisch gedrag. Pang. Getest en goedgekeurd.