Veranderen zonder wilskracht

Het is geen zelfdiscipline of wilskracht, waarmee ik veranderingen duurzaam in mijn leven veranker. Ik ben echt niet zo'n gedisciplineerde hardwerkende doorzetter. Maar ik bereik wel vaak wat ik wil.

Het is heel ingrijpend om te bedenken dat grote veranderingen op het gebied van gedrag of belangrijke prestaties kunnen plaatsvinden zonder een reusachtige wilskracht, worstelingen en hard werken. (Tara Mohr in "Playing Big")

Wilskracht is immers slechts de kleine berijder van een reusachtige logge olifant (lees "Switch", van Chip en Dan Heath). De berijder staat voor ons verstandelijk deel. De olifant voor ons emotionele, intuïtieve en automatische deel. De berijder wordt gemotiveerd door stevige redeneringen, kennis en belangrijke waarheden. Onze olifant houdt van gebaande paden, van routines, van voorspelbaarheid en gemak.

Als de berijder een andere weg wil inslaan kost dat ontzettend veel moeite en concentratie: hij moet dat grote lompe beest immers de andere richting uit krijgen. Zo gaat dat met veranderen op wilskracht: het kost energie en veel aandacht - en het mislukt van zodra je aandacht verslapt. Wilskracht is als een spier: als ze moe is houdt het op.

Gelukkig zijn er andere manieren om verandering te brengen, we hoeven niet zomaar op onze kleine berijder te rekenen. We kunnen de olifant beroeren. De olifant is ons emotionele deel, ons hart. De olifant raakt in beroering en komt in beweging bij gevoel. Als we geraakt worden.

Ik keek gisteren naar de documentaire "The true cost" over de werkelijke tol die de snelle goedkope mode van vandaag vraagt van onze planeet én van de mensen in ontwikkelingslanden. Zulke beelden en gesprekken raken mijn hart, en daarvan komt mijn olifant in beweging. Door dat 'geraakt zijn' valt het mij minder moeilijk om aandacht te blijven hebben voor wat ik koop en draag. Fair fashion, tweedehands en biologisch katoen. Want ik voel het belang ervan.

Tara Mohr voegt toe dat je beter geschenkdoelen kiest, in plaats van verplichte doelen. Een doel kiezen dat je hart raakt, helpt om je olifant in beweging te krijgen. Gezond eten om af te vallen voelt niet positief, dat ruikt vooral naar zelfkritiek. Gezond eten om energieker te zijn en daardoor meer te kunnen doen wat je de moeite waard vindt: dat is een doel dat vleugels geeft.

Een boek uitlezen omdat het moet werkt voor mij niet. Mijzelf de toestemming geven om een boek weg te leggen van zodra het mij niet meer boeit, dat is wel een geschenkdoel. Dan mag ik simpelweg in een ander boek beginnen. Dat sommigen bijna ongelezen naar de bib terugkeren geeft niks, en ik mag elk boek meenemen waar ik nieuwsgierig naar ben. Mijn geschenkdoel.

Er is nog een derde manier, voorbij de olifant en de berijder, om verandering simpel te maken: je kan het pad eenvoudig maken. Als ik anders wil gaan eten dan geef ik alles weg wat niet in mijn eet-plan hoort. Zodat er de eerste weken eenvoudigweg geen 'verboden' voedsel meer te vinden is in ons huis. Want hoeveel wilskracht zou het kosten om elke keer als ik kokosmelk uit de kast neem, langs de pasta te moeten reiken...

Bij ons staat de schaal met fruit dus op tafel, en zitten de weinige koekjes achterin een kast. We maken het onszelf gemakkelijk. Ik laat mijn telefoon in mijn tas zitten én zet die in de koffer van de auto. Zo is het niet moeilijk om de drang te weerstaan om tijdens het autorijden dat binnenkomende sms'je te lezen.

Het pad effenen doe je ook door steun te zoeken. Afspreken met iemand anders bijvoorbeeld, zorgen voor 'verantwoording'. Ik lees vaak boeken die mijn gewenste verandering ondersteunen. En dat ik zoveel boeken lees, komt dan weer omdat ik geen televisie-aansluiting heb. Ook een mooi gebaand pad: als ik niet lees, verveel ik mij 's avonds.

Na die eerste dagen van je nieuwe weg (dertig zou het magische getal zijn), is het vooral de gewoonte vasthouden. En dat is eenvoudiger dan de verandering starten. De olifant houdt van rituelen, van vaste tijdstippen en van herhaling: daarom is het niet moeilijk om elke avond je tanden te poetsen. Maar wel om één keer in de week op een willekeurig moment je rekeningen te betalen.

Gewoontes maken is de kern van succesvol veranderen. Elke dag drie ochtendpagina's schrijven, ook op zondag. Bij de start van de week de week plannen, en ook beweging, ontspanning en tijd voor je relatie in je agenda noteren. Van na schooltijd tot na het avondeten je telefoon in je jas laten zitten, om met aandacht je gezinsleden te ontmoeten. Allemaal ingesleten gewoontes ondertussen. Als een warm mes door de boter.